Bu dönemde
Ciltte neler olur?
01
Yağ bezleri tam gaz
Testosteron ve onun güçlü türevi DHT, yağ bezlerini büyütür ve sebum (cildin doğal yağı) üretimini hızlandırır. Alın, burun ve çene parlar, gözenekler belirginleşir. Erkek cildi zaten kadın cildine göre daha fazla yağ üretir; ergenlik bu farkın ortaya çıktığı dönemdir.
02
Sivilce neredeyse herkeste
Ortalama 16 yaşındaki bin lise öğrencisinin incelendiği bir çalışmada erkeklerin %94'ünde bir derece akne saptandı. Yani sivilce bu yaşta istisna değil, kuraldır. Önemli olan hafif tabloyu kontrol altında tutmak ve iz bırakan derin sivilceleri erkenden fark etmektir.
03
Ter bezleri devreye giriyor
Koltuk altı ve kasıktaki apokrin ter bezleri ergenlikle çalışmaya başlar. Bu terin kendisi kokusuzdur; koku, ciltteki bakterilerin teri parçalamasıyla oluşur. Daha önce olmayan ter kokusunun bu yaşta ortaya çıkması tamamen biyolojiktir ve düzenli duş ile pamuklu giysiyle kolayca yönetilir.
04
İlk sakal, ilk tahriş
Üst dudak ve çenede başlayan tüyler zamanla kalınlaşır. Deneyimsiz ve kuru tıraş, kör jilet ve ters yöne bastırarak geçmek bu yaşta en sık görülen tıraş kızarıklığı ve batık kıl nedenleridir. Doğru teknik bir kez öğrenilirse ömür boyu cildi korur.
05
Bariyer güçlü ama sert ürüne duyarlı
Genç ciltte hücre yenilenmesi hızlıdır ve bariyer genelde sağlamdır. Ancak sivilceyle savaşırken alkollü losyonlar, sert köpükler ve sık ovma bu bariyeri kolayca zorlar. Zorlanan cilt daha fazla kızarıklık ve bazen daha fazla yağlanmayla karşılık verir.
İçeriden
Hormonların etkisi
Ergenlikte testislerden salgılanan testosteron birkaç yıl içinde yetişkin düzeyine çıkar. Testosteron ciltte 5-alfa redüktaz enzimiyle DHT'ye dönüşür; DHT yağ bezlerini, sakal köklerini ve vücut kıllarını güçlü şekilde uyarır. Aynı hormon saç derisinde genetik olarak yatkın olan kişilerde şakak ve tepe bölgesindeki kökleri inceltmeye başlayabilir; bu yüzden erkek tipi saç dökülmesinin ilk işaretleri bazı gençlerde geç ergenlikte görülebilir.
Uyku ve stres de bu dengenin parçasıdır. Sınav dönemlerinde yükselen kortizol yağ bezlerini uyarır ve iltihabı artırabilir; ailesinde akne olan, yağlanması belirgin ve stres altındaki gençlerde şiddetli akne riskinin arttığı gösterildi. Gece geç saatlere kayan ekran düzeni ve yetersiz uyku, hem büyüme ve hormon dengesini hem de cildin gece onarımını zayıflatır.
Odak
Bu yaşta öncelikler
01
Üç adım yeter
Nazik bir jel temizleyici, hafif bir nemlendirici ve güneş koruyucu bu yaşta temel ekiptir. Raftaki her ürünü denemek cildi karıştırır ve neyin işe yaradığını görmeni zorlaştırır.
02
Sivilceye dokunma
Sıkmak iltihabı derine iter, çukur iz ve koyu leke riskini artırır. Dokunma disiplini, bu dönemin en etkili ve en ucuz bakım kuralıdır.
03
Tıraşı doğru öğren
Sıcak duştan sonra, tıraş jeliyle, keskin ve temiz bir bıçakla, kıl yönünde ve hafif baskıyla tıraş ol. Aynı yerden defalarca geçme. Bu birkaç kural kızarıklığı ve batık kılları büyük ölçüde azaltır.
04
Ter ve koku hijyeni
Antrenmandan ya da yoğun bir günden sonra duş al, spor kıyafetini tekrar giymeden yıka. Koltuk altında deodorant ya da terlemeyi azaltan bir ürün kullanmak sosyal konforunu artırır.
05
Erken destek iste
Ağrılı, derin ve iz bırakan sivilceler bekleyip görme meselesi değildir. Dermatoloğun erken dönemde başlayacağı yaklaşım hem cildini hem özgüvenini korur.
Ergenlik · 13–19 yaş
Motor çalışıyor: testosteronla gelen yağ, ter ve ilk tıraş
Adım adım
Cilt rutini
4 adım
- 01
Jel temizleyiciyle yıkama
Ilık su ve sabunsuz, hafif asidik bir jel temizleyiciyle yüzünü 30 saniye kadar yıka. Sıcak su ve sert sabun cildi kurutup daha fazla yağlanmaya itebilir.
- 02
Hafif nemlendirici
Yağlı cildin de suya ihtiyacı var. Gözenek tıkamayan (non-komedojenik), su bazlı bir jel krem bariyeri destekler ve parlama yapmaz.
- 03
Hedefli bakım (gerekirse)
Siyah nokta ve sivilce eğilimin varsa salisilik asit ya da niasinamid içeren hafif bir ürün gözenek temizliğine ve yağ dengesine yardımcı olabilir. İlk haftalarda gün aşırı başla.
- 04
Güneş koruyucu
SPF 30 ve üzeri, yağsız, akne eğilimli cilde uygun bir koruyucu seç. Sahada, okulda ya da dışarıda geçen uzun günlerde öğlen tazele.
Rutinine ekleyebileceklerin
Cildin yeni ekibi
Ergenlikte yağ arttıkça cildin bakteri ve maya topluluğu da yağı seven türlere doğru kayar. Bu doğal bir geçiştir; amaç bu ekibi yok etmek değil, dengede tutmaktır.
Antiseptik yerine denge
Her gün antibakteriyel sabun ya da alkollü losyon kullanmak yararlı bakterileri de azaltır ve bariyeri zayıflatabilir. Hafif asidik, nazik temizleyiciler cildin savunma hattını korur.
Rutininde kullanabileceğin bakım
EcoProbiotic MenCare serisi ↗
Saç, saç derisi ve sakal
Saç ve sakal rutini
4 adım
- 01
Saç derisi de yağlanıyor
Saç derisindeki yağ bezleri de ergenlikte hızlanır. Saçın çabuk yağlanıyorsa her gün ya da gün aşırı yumuşak bir şampuanla yıkamak tamamen normaldir ve saçı dökmez.
- 02
Kepekle tanışma
Artan yağ, saç derisi mayasının çoğalmasını kolaylaştırır ve beyaz pullar ortaya çıkabilir. Kepek inatçıysa eczanede bulunan kepeğe karşı (antifungal) şampuanlar haftada birkaç kez denenebilir.
- 03
Wax ve jöleyi akşam temizle
Şekillendirici ürünler saç çizgisinde ve alında gözenek tıkayabilir. Ürünü akşam şampuanla yıka, yüzünü en son temizle.
- 04
Erken dökülme işaretlerini izle
Şakaklarda belirgin açılma ya da tepe bölgesinde seyrelme geç ergenlikte başlayabilir. Ailede erken kellik varsa ve sende de belirtiler varsa erken dönemde bir dermatoloğa danışmak seçeneklerini artırır.
En çok karşılaşılan
Sık sorunlar
Akne
Ergenliğin en yaygın cilt sorunu. Siyah nokta, beyaz nokta ve iltihaplı sivilcelerle seyreder; iz bırakıyorsa dermatoloğa başvurmak için beklemeye gerek yok.
Atlasta oku →Yağlı cilt ve gözenek
T bölgesinde parlama ve belirgin gözenekler. Sert temizlikle değil, düzenli ve nazik bakımla dengelenir.
Atlasta oku →Sırt ve göğüs aknesi
Ter, dar spor kıyafeti ve çanta askısının sürtünmesiyle alevlenebilir. Antrenmandan sonra hemen duş almak fark yaratır.
Atlasta oku →Tıraş tahrişi
İlk tıraş yıllarında kuru tıraş ve kör bıçak yüzünden sık görülür. Doğru teknik ve tıraş sonrası nemlendirme çoğu zaman yeterlidir.
Atlasta oku →Aşırı terleme ve ter kokusu
Apokrin bezlerin çalışmaya başlamasıyla ortaya çıkar. El, ayak ya da koltuk altında günlük hayatı etkileyen terleme varsa hekimle konuşmaya değer.
Atlasta oku →Keratozis pilaris
Kol arkası ve uyluklarda tavuk derisi görünümü. Zararsızdır; düzenli nemlendirme ve nazik peeling içeren losyonlarla görünümü yumuşar.
Atlasta oku →Günlük hayat
Yaşam tarzı
Uyku büyüme saatin
Bu yaşta gecede 8–10 saat uyku önerilir. Hormon dengesi, kas gelişimi ve cildin onarımı büyük ölçüde gece gerçekleşir; ekranı yatmadan bir saat önce bırakmak uykuya geçişi kolaylaştırır.
Kan şekerini dengede tut
Enerji içecekleri, şekerli gazozlar ve paketli atıştırmalıklar yerine tam tahıl, baklagil, yumurta, yoğurt ve sebzeye ağırlık vermek sivilceyi azaltmaya yardımcı olabilir. Şekerli ve yağlı beslenme lise çağında şiddetli akneyle ilişkili bulundu.
Takviye ve hormon tozlarına dikkat
Spor salonunda önerilen bazı takviyeler ve özellikle hormon içeren ürünler şiddetli akneye ve başka sağlık sorunlarına yol açabilir. Gelişim çağında hekim onayı olmadan bu ürünleri kullanma.
Stresi boşalt
Sınav dönemlerinde sivilcenin artması tesadüf değildir. Düzenli spor, yürüyüş ve arkadaşlarla zaman geçirmek stres hormonlarını dengelemeye yardımcı olur.
Güneşte akıllı ol
Maç, kamp ve plaj günlerinde şapka ve güneş koruyucu kullan, öğle saatlerinde gölgeyi tercih et. Ömür boyu biriken güneş hasarının önemli bir kısmı bu yaşlarda başlar.
Sık arananlar
Ergenlik hakkında en çok sorulanlar
Merak edilenler
Sık sorulan sorular
01Sivilceler yüzümü az yıkadığım için mi çıkıyor?+
Hayır. Akne hormonlar, yağ bezleri, gözenek tıkanması ve iltihapla ilgilidir; kirle değil. Çok sık ve sert yıkamak sivilceyi artırabilir. Günde iki kez nazik temizlik ve spor sonrası duş yeterlidir.
02Tıraş olursam sakalım daha sık ve kalın mı çıkar?+
Hayır. Tıraş kılın kökünü değil, yalnızca yüzeydeki ucunu keser. Yeni çıkan kıl küt uçlu olduğu için daha sert hissedilir ama kıl sayısı ve kalınlığı genetik ve hormonlarla belirlenir.
03Yağlı cildim varsa nemlendirici kullanmalı mıyım?+
Evet. Susuz kalan cilt bariyeri zorlanır ve bazen daha fazla yağ üretir. Gözenek tıkamayan, su bazlı hafif bir jel krem yağlı cilt için uygundur.
04Ergenlik sivilceleri ne zaman geçer?+
Çoğu gençte ergenliğin sonuna doğru azalır, ancak bir kısmında 20'li yaşlara uzanabilir. Kendiliğinden geçmesini beklemek yerine düzenli bakım ve gerekirse dermatolog desteğiyle iz ve leke riskini şimdiden azaltabilirsin.
05Ter kokusu için ne yapmalıyım?+
Günde en az bir kez ve spordan sonra duş al, koltuk altını iyice kurula, pamuklu ve nefes alan giysiler seç, terli kıyafeti tekrar giyme. Deodorant kokuyu, terlemeyi azaltan ürünler ise ter miktarını hedefler. Ter günlük hayatını etkileyecek kadar fazlaysa hekime danış.
06Ne zaman dermatoloğa gitmeliyim?+
Sivilcelerin ağrılı ve derinse, iz ya da leke bırakıyorsa, 2–3 aylık düzenli bakıma rağmen düzelmiyorsa ya da özgüvenini etkiliyorsa beklemeden bir dermatoloğa başvur.
Bilimsel dayanak
Kaynaklar
- 01Prevalence, severity, and severity risk factors of acne in high school pupils: a community-based study.
Ghodsi SZ, Orawa H, Zouboulis CC · Journal of Investigative Dermatology · 2009 · doi:10.1038/jid.2009.47
Ortalama 16 yaşındaki 1.002 lise öğrencisinde akne sıklığını erkeklerde %94,4 buldu; ailede akne öyküsü, artan yağlanma, stres ve şekerli-yağlı beslenme şiddetli akne riskiyle ilişkiliydi.
- 02Epidemiology of acne vulgaris.
Bhate K, Williams HC · British Journal of Dermatology · 2013 · doi:10.1111/bjd.12149
Aknenin ergenlerde son derece yaygın olduğunu, orta-şiddetli tablonun gençlerin yaklaşık beşte birinde görüldüğünü ve pek çok kişide 20'li, 30'lu yaşlara uzandığını derledi.
- 03Male versus female skin: What dermatologists and cosmeticians should know.
Rahrovan S, Fanian F, Mehryan P, Humbert P, Firooz A · International Journal of Women's Dermatology · 2018 · doi:10.1016/j.ijwd.2018.03.002
57 çalışmayı derleyerek erkek cildinde sebum, su kaybı, kan dolaşımı, pigment ve cilt kalınlığının genel olarak kadınlardan daha yüksek olduğunu gösterdi.
- 04Androgenetic alopecia: a review.
Lolli F, Pallotti F, Rossi A, Fortuna MC, Caro G, et al. · Endocrine · 2017 · doi:10.1007/s12020-017-1280-y
Erkek tipi saç dökülmesinin erkeklerde en yaygın ilerleyici dökülme türü olduğunu ve genetik yatkınlığı olan foliküllerin androjen etkisiyle giderek küçülmesinden kaynaklandığını derledi.
- 05Seborrheic Dermatitis and Dandruff: A Comprehensive Review.
Borda LJ, Wikramanayake TC · Journal of Clinical and Investigative Dermatology · 2015 · doi:10.13188/2373-1044.1000019
Seboreik dermatit ve kepeğin yağ bezinden zengin bölgelerde görüldüğünü; sebum, saç derisi mayası ve kişisel duyarlılığın birlikte rol oynadığını ve tanı ile bakım yaklaşımlarını derledi.
- 06The human skin microbiome.
Byrd AL, Belkaid Y, Segre JA · Nature Reviews Microbiology · 2018 · doi:10.1038/nrmicro.2017.157
Cilt mikrobiyomunun bölgeye (yağlı, nemli, kuru) göre değiştiğini ve bağışıklık sistemiyle sürekli iletişim hâlinde bariyerin korunmasına katkı verdiğini derledi.
- 07The Gut Microbiome as a Major Regulator of the Gut-Skin Axis.
Salem I, Ramser A, Isham N, Ghannoum MA · Frontiers in Microbiology · 2018 · doi:10.3389/fmicb.2018.01459
Bağırsak mikrobiyomunun bağışıklık ve iltihap sinyalleri üzerinden cildin yenilenmesini ve bağışıklık yanıtını etkileyebildiğini (bağırsak-cilt ekseni) derledi.
