Tanım
Keratozis pilaris nedir?
Keratozis pilaris, cildin doğal yapı proteini olan keratinin kıl köklerinin ağzında birikip küçük, sert tıkaçlar oluşturmasıyla ortaya çıkan, çok yaygın ve zararsız bir cilt durumudur. Dokunduğunda zımpara kâğıdı gibi hissedilen bu küçük kabarcıklar en sık kolların arka-dış yüzünde, omuzlarda, uyluklarda ve kalçada görülür. Kıl köklerine yerleşen pütürler, bölgeye 'kaz derisi' ya da 'tavuk derisi' görünümü verir; adı da buradan gelir.
Keratozis pilaris çoğunlukla çocukluk ya da ergenlikte başlar ve ailesel geçiş gösterir. Kalıtsal bir cilt eğilimidir; kir, beslenme hatası ya da kötü hijyenle ilgisi yoktur, bulaşmaz. Kuru cilt, egzama eğilimi ve 'balık pulu' denen kalıtsal kuruluk tablosuyla sık birlikte görülür. Kışın, kuru iç mekân havasında belirginleşir, yazın ve nemli havada hafifler. Bazı erkeklerde yaşla birlikte azalırken bazılarında yetişkinlikte de sürer.
Erkekler bu durumu çoğu zaman yazın tişörtle, spor salonunda kolsuz atletle ya da plajda fark eder. 'Kollarımda sivilce var' diye sert keselerle ovmak, sivilce kremleriyle kurutmak veya kabarcıkları sıkmak en sık yapılan hatalardır; bunlar kızarıklığı ve iz riskini artırır. Keratozis pilarisin daha kırmızı seyreden bir alt tipi olan 'rubra' formu ise özellikle erkeklerde dikkat çeker ve yanaklara da yayılabilir. Tamamen ortadan kaldıran bir yöntem olmasa da, keratini yumuşatan kremler ve nazik bir rutinle pütürler belirgin şekilde azalabilir.
Aynaya bak
Nasıl anlarsın?
- ✓Kolların arka-dış yüzünde, omuzlarda, uyluklarda ve kalçada küçük, sert kabarcıklar
- ✓Dokunulduğunda zımpara kâğıdı gibi pürüzlü bir yüzey
- ✓Ten renginde, beyazımsı ya da kırmızımsı noktalar
- ✓Kabarcıkların çevresinde pembe-kırmızı hale
- ✓Koyu tenlerde kabarcıkların çevresinde kahverengi lekeler
- ✓Bazı kabarcıkların içinde kıvrılmış, çıkamamış ince bir kıl
- ✓Kışın ve kuru havada belirginleşme, yazın hafifleme
- ✓Genellikle kaşıntısız; cilt çok kuruysa hafif kaşıntı
- ✓Bazı erkeklerde yanaklarda ve kaşların dış kısmında kızarıklıkla birlikte pütürler
Neden olur
Başlıca nedenler
01
Kalıtım
Keratozis pilaris aileler içinde sık görülür. Babanda, annende ya da kardeşlerinde benzer pütürler varsa sende de olması şaşırtıcı değildir; bu senin bakım hatan değil, cildinin yapısal bir eğilimidir.
02
Bariyer proteinlerindeki farklılıklar
Filagrin gibi bariyer proteinlerinin daha az üretilmesi keratinin düzenli dökülmesini zorlaştırır. Bu yüzden keratozis pilaris, egzama ve kalıtsal kuruluk tablolarıyla sık birlikte görülür.
03
Kuru cilt ve atopik yatkınlık
Egzama, alerjik nezle ya da astım öyküsü olan erkeklerde daha sık görülür. Atopik cilt nemini çabuk kaybeder ve pütürler daha belirgin olur.
04
Mevsim ve iç mekân havası
Kış aylarında soğuk dış hava ve kaloriferli iç mekânlar cildin nemini hızla azaltır. Uzun izlem çalışmalarında hastaların büyük çoğunluğu kışın kötüleşme, yazın rahatlama tarif etmiştir.
05
Sürtünme ve tıraş
Dar kollu tişörtler, spor sırasında kumaş sürtünmesi ve kol ya da bacakta sık jilet kullanımı kıl köklerini tahriş ederek pütürlerin ve kızarıklığın belirginleşmesine katkı verebilir.
Günlük hayatta
Alevlendiren tetikleyiciler
Tıbbi yaklaşım
Tedavi seçenekleri
01
Keratin yumuşatıcı nemlendiriciler
Dermatoloğun üre, laktik asit ya da salisilik asit içeren keratolitik kremler önerebilir. Bu kremler tıkaçları kimyasal olarak yumuşatır ve düzenli kullanıldığında pürüzlülüğü belirgin şekilde azaltabilir. Bırakıldığında pütürlerin geri gelebileceğini bilmek önemlidir.
02
Topikal retinoidler
Hücre yenilenmesini düzenleyen A vitamini türevi kremler, inatçı vakalarda dermatoloğun değerlendirmesiyle reçete edilebilir. Kuruluk ve tahriş yapabildikleri için nemlendiriciyle birlikte kullanılmaları gerekir.
03
Kızarıklık için kısa süreli kremler
Kızarıklığın belirgin olduğu dönemlerde dermatoloğun kısa süreli hafif bir iltihap giderici krem önerebilir. Bu kremler kendi başına ve uzun süre kullanılmamalıdır.
04
Lazer ve ışık uygulamaları
Randomize kontrollü bir çalışmada 810 nm diyot lazerle yapılan üç seansın, açık-orta tenli hastalarda pürüzlülüğü ve kabarık görünümü belirgin şekilde azalttığı, ancak kızarıklığı değiştirmediği gösterildi. Kızarıklık için farklı damar lazerleri gerekebilir; uygunluğuna dermatoloğun karar verir.
05
Eşlik eden kuruluğun yönetimi
Egzama ya da yaygın kuruluk varsa dermatoloğun önce bariyeri güçlendirmeye odaklanır. Bariyer toparlandıkça pütürlerin de belirgin şekilde yumuşadığı sık görülür.
Biliyor muydun? · Keratozis pilaris
%63 · Keratozis pilarisin daha kırmızı ve yaygın seyreden 'rubra' tipini inceleyen 27 hastalık bir seride hastaların %63'ü erkekti.
Adım adım
Keratozis pilaris için bakım rutini
5 adım
- 01
Ilık, kısa duş
Duşu 5-10 dakikada bitir ve suyu ılık tut. Sıcak su cildin koruyucu yağlarını eritir.
- 02
Sabunsuz temizleyici
Kollar ve bacaklar için düşük pH'lı, sabunsuz bir duş jeli kullan. Elinle nazikçe yay, lif ve kese kullanma.
- 03
Bastırarak kurula
Havluyu sürtmeden bastır; cilt hafif nemli kalsın.
- 04
Üreli ya da laktik asitli losyon
Duştan sonraki ilk birkaç dakikada pütürlü bölgelere keratin yumuşatıcı bir losyon sür.
- 05
Güneş koruması
Tişörtle açıkta kalan kollara geniş spektrumlu güneş koruyucu sür; asit içeren ürünler kullanırken cilt güneşe daha hassas olabilir.
Dikkat
Neden kaçın, ne zaman doktora git?
Bunlardan kaçın
- ✕Kese, lif ya da sert fırçayla ovmak
- ✕Kabarcıkları sıkmak, cımbızla kılı çekmeye çalışmak
- ✕Sivilce kremleriyle bölgeyi kurutmak
- ✕Çok sıcak ve uzun duşlar
- ✕Alkali kalıp sabunlar ve yoğun parfümlü duş jelleri
- ✕Duş sonrası nemlendirmeyi atlamak
- ✕Aynı anda birden fazla güçlü asit ya da retinoid kullanmak
- ✕Birkaç günlük denemeden sonra 'işe yaramadı' deyip bırakmak
Dermatoloğa başvur
- →Pütürler yaygın, çok kırmızı ya da kaşıntılıysa
- →Kabarcıklar iltihaplanıyor, irinleniyor ya da ağrıyorsa
- →Yüzde, kaşların dış kısmında kızarıklık ve kıl kaybıyla birlikte pütürler varsa
- →Yeni bir ilaçtan sonra benzer döküntüler başladıysa
- →Düzenli bakıma rağmen 2-3 ay içinde değişim yoksa
- →Kabarcıkların yerinde iz ya da belirgin leke kalıyorsa
Doğru bilinen yanlışlar
Efsane mi, gerçek mi?
✕Yaygın inanış
Kollarımdaki pütürler sivilce, sivilce kremiyle kurutmalıyım.
✓Gerçek
Keratozis pilaris akne değildir. Kurutucu sivilce ürünleri bariyeri daha da zayıflatabilir; asıl ihtiyaç nem ve keratin yumuşatmadır.
✕Yaygın inanış
Kese ile sert ovarsam pütürler temizlenir.
✓Gerçek
Kese kısa süreli bir pürüzsüzlük hissi verse de cildi tahriş eder, kızarıklığı ve iz riskini artırır. Tıkaçları yumuşatmanın nazik yolu üre ya da laktik asit gibi kimyasal arındırıcılardır.
✕Yaygın inanış
Keratozis pilaris kirden ve yetersiz yıkanmaktan olur.
✓Gerçek
Hayır. Bu durum keratinin kıl kökünde birikmesiyle ilgili kalıtsal bir eğilimdir. Fazla ve sert yıkama bariyeri bozarak pütürleri daha da belirginleştirebilir.
Sık arananlar
Keratozis pilaris hakkında en çok sorulanlar
Merak edilenler
Sık sorulan sorular
01Keratozis pilaris tamamen geçer mi?+
Kesin bir geçme takvimi yoktur. Uzun süreli bir izlem çalışmasında hastaların bir bölümünde yaşla birlikte belirgin düzelme görülürken bir kısmında tablo değişmeden sürdü. Düzenli bakımla görünüm büyük ölçüde kontrol altına alınabilir; bakım bırakıldığında pütürler geri gelebilir.
02Ne kadar sürede fark görürüm?+
Keratin yumuşatıcı losyonları her gün kullandığında dokunuşta fark genellikle birkaç hafta içinde hissedilir. Kızarıklık ve leke ise daha yavaş, birkaç ayda azalır. Sabır, bu durumda en önemli etken maddedir.
03Spor ve kas yapmak keratozis pilarisi etkiler mi?+
Spor tek başına keratozis pilarise yol açmaz. Ancak terli ve sürtünen tişörtler, antrenman sonrası duşun gecikmesi ve klorlu havuz suyu tahrişi artırabilir. Antrenmandan sonra ılık bir duş ve hafif bir nemlendirici, pütürlerin belirginleşmesini sınırlamaya yardımcı olur.
04Lazer epilasyon ya da lazer tedavisi işe yarar mı?+
Randomize bir çalışmada diyot lazerin pürüzlülüğü azalttığı ama kızarıklığı değiştirmediği gösterildi. Kızarık ve tahriş olmuş ciltte işlem yapılmamalı ve koyu tenlerde leke riski göz önüne alınmalıdır. Uygunluğuna dermatoloğun karar vermelidir.
05Tavuk derisi görünümü bulaşıcı mı?+
Hayır. Keratozis pilaris bir enfeksiyon değildir; dokunmakla, havlu ya da kıyafet paylaşmakla geçmez. Kalıtsal bir cilt eğilimidir.
06Hangi kremi seçmeliyim?+
Üre, laktik asit ya da salisilik asit içeren keratin yumuşatıcı vücut losyonları en sık önerilenlerdir. Bunları prebiyotik içerikli, seramidli bir nemlendiriciyle desteklemek bariyerin toparlanmasına yardımcı olabilir. Kızarıklık varsa düşük yoğunluklu bir ürünle başla, cildin alıştıkça kullanım sıklığını artır.
Bilimsel dayanak
Kaynaklar
- 01Keratosis pilaris rubra: a common but underrecognized condition.
Marqueling AL, Gilliam AE, Prendiville J, Zvulunov A, Antaya RJ, et al. · Arch Dermatol · 2006 · doi:10.1001/archderm.142.12.1611
Keratozis pilarisin daha kırmızı ve yaygın seyreden 'rubra' tipine sahip 27 hastalık seride hastaların %63'ü erkekti; tutulum en sık yanaklar, kollar ve bacaklardaydı.
- 02Keratosis pilaris: a common follicular hyperkeratosis.
Hwang S, Schwartz RA · Cutis · 2008
Keratozis pilarisi kolların dış yüzü, uyluk ve kalçada kıl kökü merkezli pütürlerle seyreden kalıtsal bir durum olarak tanımladı; tedavinin kuruluğu önleme, nemlendirme ve keratolitiklere dayandığını özetledi.
- 03Keratosis Pilaris and its Subtypes: Associations, New Molecular and Pharmacologic Etiologies, and Therapeutic Options.
Wang JF, Orlow SJ · Am J Clin Dermatol · 2018 · doi:10.1007/s40257-018-0368-3
Keratozis pilarisin alt tiplerini, eşlik eden durumlarını ve topikal, sistemik ile lazer tedavi seçeneklerini değerlendiren derleme.
- 04Natural history of keratosis pilaris.
Poskitt L, Wilkinson JD · Br J Dermatol · 1994 · doi:10.1111/j.1365-2133.1994.tb03406.x
Uzun süreli izlemde hastaların çoğunda şikâyetlerin mevsimle değiştiği, kolların en sık tutulan bölge olduğu ve bir kısmında yaşla düzelme görüldüğü bildirildi.
- 05Filaggrin haploinsufficiency is highly penetrant and is associated with increased severity of eczema: further delineation of the skin phenotype in a prospective epidemiological study of 792 school children.
Brown SJ, Relton CL, Liao H, Zhao Y, Sandilands A, et al. · Br J Dermatol · 2009 · doi:10.1111/j.1365-2133.2009.09339.x
792 çocukta filagrin geni değişikliklerinin keratozis pilaris, kuru cilt ve egzama gibi bulgularla güçlü biçimde ilişkili olduğu gösterildi.
- 06Treatment of keratosis pilaris with 810-nm diode laser: a randomized clinical trial.
Ibrahim O, Khan M, Bolotin D, Dubina M, Nodzenski M, et al. · JAMA Dermatol · 2015 · doi:10.1001/jamadermatol.2014.2211
Üç seans 810 nm diyot lazerin keratozis pilariste pürüzlülüğü ve kabarık görünümü anlamlı şekilde azalttığı, kızarıklığı ise değiştirmediği gösterildi.
- 07Keratosis pilaris: Diagnosis and treatment
American Academy of Dermatology · AAD · 2014
AAD, nemlendirme ve ilaçlı kremler yetersiz kaldığında lazer ve ışık uygulamalarının kızarıklık ve pürüzlülüğü azaltmak için kullanılabileceğini belirtiyor.
- 08pH in nature, humans and skin.
Proksch E · J Dermatol · 2018 · doi:10.1111/1346-8138.14489
Cildin asidik pH'ının bariyer işlevi ve cilt mikrobiyomu için önemini, alkali temizleyicilerin bu dengeyi bozabileceğini özetleyen derleme.
- 09Impact of prebiotics and probiotics on skin health.
Al-Ghazzewi FH, Tester RF · Benef Microbes · 2014 · doi:10.3920/BM2013.0040
Prebiyotik ve probiyotiklerin cilt mikroflorasını dengeleyerek cilt sağlığını desteklemeye yardımcı olabileceğini özetleyen derleme.
