Tanım
Kasık mantarı nedir?
Kasık mantarı (tinea cruris), cildin en dış katmanındaki keratinle beslenen dermatofit adlı mantarların kasık kıvrımında, iç bacakta ve kalça çevresinde yaptığı yüzeyel bir enfeksiyondur. Tipik görünüm, kasık kıvrımından uyluğun iç yüzüne doğru yayılan, kenarları daha kırmızı ve hafif kabarık, ortası nispeten açık renkli, kaşıntılı bir plaktır. İngilizcede 'jock itch' yani sporcu kaşıntısı adıyla bilinmesi tesadüf değildir: sıcak, nemli ve sürtünmeli ortamı seven bu mantarlar özellikle erkeklerde, sporcularda ve uzun saatler oturarak ya da sıcakta çalışanlarda sık görülür.
Kasık mantarı çoğu zaman yalnız gelmez. Kişide sıklıkla ayak mantarı da vardır; mantar, iç çamaşırı giyilirken ayaktan kasığa, havludan ya da elden kolayca taşınabilir. Bu nedenle yalnızca kasığı tedavi edip ayağı ihmal etmek, tablonun tekrar tekrar geri dönmesinin en sık nedenlerinden biridir. Fazla kilo, şeker hastalığı ve aşırı terleme de riski artırır.
Kasıktaki her kızarıklık mantar değildir. Pişik (intertrigo), maya enfeksiyonu, sedef, seboreik dermatit ve eritrazma gibi durumlar benzer görünebilir. Sorun şu ki kasık mantarına reçetesiz kortizonlu krem sürmek, kaşıntıyı geçici olarak bastırsa da mantarın derine ilerlemesine ve görünümünün değişmesine yol açabilir. Son yıllarda bazı ülkelerde, kontrolsüz kortizonlu krem kullanımıyla birlikte tedaviye dirençli, yaygın mantar enfeksiyonlarının arttığı bildiriliyor. Bu yüzden emin değilsen kendi kendine tanı koymak yerine hekime görünmek en doğrusudur.
Aynaya bak
Nasıl anlarsın?
- ✓Kasık kıvrımında başlayıp uyluğun iç yüzüne doğru yayılan kızarıklık
- ✓Kenarı daha kırmızı ve kabarık, ortası daha açık renkli halka benzeri görünüm
- ✓Terledikçe ve sıcakta artan kaşıntı ve yanma
- ✓Kenarlarda ince pullanma, bazen küçük kabarcıklar
- ✓Genellikle skrotumun (testis torbası) korunması; skrotum tutulmuşsa maya enfeksiyonu düşünülür
- ✓Kalçaya ve basen bölgesine yayılım
- ✓Koyu tenlerde kırmızı yerine kahverengi-mor renk değişikliği
- ✓Birlikte ayak parmak aralarında soyulma ve kaşıntı (eşlik eden ayak mantarı)
Neden olur
Başlıca nedenler
01
Ter ve nem
Spor, sıcak iş ortamı, uzun süre araç kullanmak ya da masa başında oturmak kasıkta ter birikimine yol açar. Ter buharlaşamadığında cilt yumuşar ve mantar kolay yerleşir.
02
Ayak mantarından taşınma
Kasık mantarı olan erkeklerin önemli bir kısmında ayak mantarı da vardır. İç çamaşırı giyerken ayaktan kasığa, aynı havluyu önce ayağa sonra kasığa kullanmakla mantar kolayca taşınır.
03
Sıkı ve sentetik giysiler
Dar kot pantolon, sentetik iç çamaşırı ve uzun süre giyilen spor şortları sürtünme ve nem yaratır. Sürtünme bariyeri aşındırır, nem de mantarı besler.
04
Ortak kullanılan eşyalar
Spor salonu ve yurt gibi ortamlarda havlu, şort ya da iç çamaşırı paylaşmak; soyunma odası bankları ve ıslak zeminler bulaşmayı kolaylaştırır. Hastalığın tipik olarak sporcularda görülmesinin nedenlerinden biri budur.
05
Kilo, şeker hastalığı ve bağışıklık
Fazla kilo kıvrımları derinleştirip nemi artırır. Şeker hastalığı ve bağışıklığı baskılayan durumlar mantar enfeksiyonlarını hem sıklaştırır hem de inatçı hâle getirir.
06
Yanlış krem kullanımı
Kaşıntıyı bastırmak için reçetesiz kortizonlu krem ya da kortizon ile antifungal içeren karışık kremler sürmek tabloyu maskeleyip yayılmasına yol açabilir. Bazı ülkelerde bu tür kontrolsüz kullanımın tedaviye dirençli, yaygın mantar enfeksiyonlarıyla ilişkili olduğu bildirildi.
Günlük hayatta
Alevlendiren tetikleyiciler
Tıbbi yaklaşım
Tedavi seçenekleri
01
Topikal antifungal kremler
Hafif ve sınırlı kasık mantarında hekim ya da eczacı genellikle topikal antifungal kremler önerir. Bir Cochrane derlemesi, farklı topikal antifungal grupların kasık ve gövde mantarında etkili olduğunu gösterdi. Krem plağın kenarının birkaç santim ötesine kadar sürülmeli ve kaşıntı geçtikten sonra da önerilen süre boyunca devam edilmelidir.
02
Tedavi süresine uyum
Kızarıklık ve kaşıntı birkaç günde azalabilir; ancak mantar hâlâ ciltte olabilir. Tedaviyi erken bırakmak en sık tekrarlama nedenlerinden biridir. Hekimin önerdiği süreyi tamamla.
03
Ağızdan antifungal ilaçlar
Yaygın, inatçı ya da kremlere yanıt vermeyen tablolarda, kıllı bölgelere ilerlemiş enfeksiyonda veya bağışıklık sorunu olan kişilerde hekim ağızdan antifungal ilaç önerebilir. Bu ilaçlar başka ilaçlarla etkileşebileceği için yalnızca hekim değerlendirmesiyle kullanılmalıdır.
04
Doğru tanı
Tablo tipik değilse ya da tedaviye yanıt yoksa dermatoloğun basit bir kazıntı örneğini mikroskopla inceleyebilir veya kültür isteyebilir. Pişik, maya enfeksiyonu, sedef ve eritrazma gibi benzer görünen durumlar farklı tedavi gerektirir.
05
Eşlik eden ayak mantarının tedavisi
Hekim, kasık mantarıyla birlikte ayak ve tırnak mantarını da değerlendirir. Ayaktaki kaynak tedavi edilmeden kasık mantarının tekrarlama olasılığı yüksektir.
Biliyor muydun? · Kasık mantarı
%20-25 · Yüzeyel mantar enfeksiyonlarının dünya nüfusunun %20-25'ini etkilediği tahmin ediliyor; kasık ve ayak mantarı bunların en yaygın biçimleri arasında.
Adım adım
Kasık mantarı için bakım rutini
5 adım
- 01
Nazik yıkama
Kasığı ılık su ve düşük pH'lı, sabunsuz bir temizleyiciyle yıka. Sert ovma ve lif kullanma.
- 02
Önce kasık, en son ayak
Kurulanırken önce kasığı, en son ayakları kurula ya da ayaklar için ayrı bir havlu kullan. Böylece mantarı ayaktan kasığa taşımazsın.
- 03
Tam kuruluk
Kıvrımları havluyla bastırarak iyice kurula; gerekirse saç kurutma makinesinin soğuk ayarıyla birkaç saniye kurut.
- 04
Tedavi kremi
Hekimin önerdiği antifungal kremi plağın kenarından birkaç santim öteye kadar ince bir katman hâlinde sür.
- 05
Önce çorap, sonra iç çamaşırı
Ayak mantarın varsa önce çorabını giy, sonra iç çamaşırını. Bu basit sıra mantarın kasığa taşınma riskini azaltır.
Dikkat
Neden kaçın, ne zaman doktora git?
Bunlardan kaçın
- ✕Reçetesiz kortizonlu ya da kortizon karışımlı kremleri kendi başına kullanmak
- ✕Kaşıntı geçince tedaviyi erken bırakmak
- ✕Havlu, iç çamaşırı ve şort paylaşmak
- ✕Kasığı ıslak ya da nemli bırakarak giyinmek
- ✕Dar, sentetik iç çamaşırları
- ✕Antiseptik ve kalıp sabunla bölgeyi sert ovmak
- ✕Ayak mantarını tedavi etmeden bırakmak
- ✕Soyunma odasında ve havuz çevresinde çıplak ayak dolaşmak
Dermatoloğa başvur
- →İki hafta düzenli krem kullanımına rağmen düzelme yoksa
- →Kızarıklık skrotuma, penise, kalçaya ya da gövdeye yayılıyorsa
- →Bölgede irinli kabarcıklar, ağrı ya da ateş varsa
- →Daha önce kortizonlu krem kullandıysan ve tablo değiştiyse
- →Sık tekrarlıyorsa
- →Şeker hastalığın ya da bağışıklığı etkileyen bir durumun varsa
- →Kızarıklığın mantar mı başka bir şey mi olduğundan emin değilsen
Doğru bilinen yanlışlar
Efsane mi, gerçek mi?
✕Yaygın inanış
Kasıktaki kaşıntıya kortizonlu krem sürersem geçer.
✓Gerçek
Kortizonlu krem kaşıntıyı geçici olarak bastırabilir ama mantarı yok etmez; aksine mantarın yayılmasına ve görünümün değişip tanının zorlaşmasına yol açabilir. Kasık mantarı antifungal tedavi gerektirir.
✕Yaygın inanış
Kasık mantarı sadece temizliğe dikkat etmeyenlerde olur.
✓Gerçek
Kasık mantarı her gün duş alan, spor yapan erkeklerde de çok sık görülür. Asıl belirleyici olan temizlik eksikliği değil nem, sürtünme, ayak mantarı ve ortak eşya kullanımıdır.
Sık arananlar
Kasık mantarı hakkında en çok sorulanlar
Merak edilenler
Sık sorulan sorular
01Kasık mantarı bulaşıcı mı?+
Evet, bulaşabilir. Mantar havlu, iç çamaşırı, şort ve soyunma odası zeminleri gibi ortak kullanılan eşyalarla ve doğrudan temasla geçebilir. Kişinin kendi ayak mantarından kasığa taşınması da çok yaygındır. Tedavi süresince eşyalarını ayrı tutmak ve sıcak yıkamak bulaşma riskini azaltır.
02Kasık mantarı ile pişik nasıl ayırt edilir?+
Kasık mantarında genellikle kenarı daha kırmızı ve hafif kabarık, ortası açılan, dışa doğru yayılan bir plak vardır ve kaşıntı belirgindir. Pişik daha çok kıvrımın tam içinde, simetrik ve ıslak görünümlü bir kızarıklıktır. Maya enfeksiyonunda skrotum da tutulabilir ve plak çevresinde küçük uydu noktalar görülür. Kesin ayırım için hekim muayenesi gerekir.
03Kasık mantarı neden sürekli tekrarlıyor?+
En sık nedenler tedaviyi kaşıntı geçince erken bırakmak, ayaktaki mantarı tedavi etmemek, terli kıyafetle uzun süre kalmak ve kontaminasyonu sürdüren havlu ve iç çamaşırlarıdır. Tekrarlayan tablolarda hekim hem tanıyı doğrular hem de daha kapsamlı bir tedavi planı yapabilir.
04Kasık mantarı varken spor yapabilir miyim?+
Yapabilirsin, ama bazı kurallarla: nem çeken, bol kesim spor şortu ve pamuklu iç çamaşırı giy, antrenmandan sonra hemen duş al, bölgeyi iyice kurula ve kremini uygula. Ortak havlu ve şort kullanma; soyunma odasında terlik giy.
05Kasık mantarı kendi kendine geçer mi?+
Bazen hafif tablolar kuru ve serin dönemde geriler gibi görünse de mantar genellikle ciltte kalır ve sıcak, nemli koşullarda geri döner. Tedavisiz bırakılan kasık mantarı yayılabilir ve başkalarına bulaşabilir. Uygun antifungal tedaviyle çoğu zaman birkaç hafta içinde kontrol altına alınır.
06Pudra kullanmak işe yarar mı?+
Kıvrımları kuru tutmak için emici bir pudra destekleyici olabilir; ancak tek başına mantarı tedavi etmez. Pudrayı krem uygulamasının yerine değil, gün içinde nemi azaltmak için ve hekim ya da eczacının önerisiyle kullan. Mısır nişastası gibi bazı pudralar mayaları besleyebileceği için tercih edilmez.
Bilimsel dayanak
Kaynaklar
- 01Epidemiological trends in skin mycoses worldwide.
Havlickova B, Czaika VA, Friedrich M · Mycoses · 2008 · doi:10.1111/j.1439-0507.2008.01606.x
Yüzeyel mantar enfeksiyonlarının dünya nüfusunun %20-25'ini etkilediği ve dermatofitlerin en sık etken olduğu bildirildi.
- 02Diagnosis and management of tinea infections.
Ely JW, Rosenfeld S, Seabury Stone M · Am Fam Physician · 2014
Kasık, ayak ve gövde mantarının tanısını, benzer hastalıklardan ayırımını ve topikal ile sistemik antifungal tedavi seçeneklerini özetleyen pratik derleme.
- 03Management of tinea corporis, tinea cruris, and tinea pedis: A comprehensive review.
Sahoo AK, Mahajan R · Indian Dermatol Online J · 2016 · doi:10.4103/2229-5178.178099
Kasık, gövde ve ayak mantarının yönetimini, genel önlemleri ve tedaviye uyumun önemini ele alan kapsamlı derleme.
- 04Topical antifungal treatments for tinea cruris and tinea corporis.
El-Gohary M, van Zuuren EJ, Fedorowicz Z, Burgess H, Doney L, et al. · Cochrane Database Syst Rev · 2014 · doi:10.1002/14651858.CD009992.pub2
Cochrane derlemesi, kasık ve gövde mantarında kullanılan farklı topikal antifungal grupların etkinliğini karşılaştırdı ve birçoğunun etkili olduğunu gösterdi.
- 05The Great Indian Epidemic of Superficial Dermatophytosis: An Appraisal.
Verma S, Madhu R · Indian J Dermatol · 2017 · doi:10.4103/ijd.IJD_206_17
Hindistan'da yaygınlaşan, tedaviye dirençli kasık ve gövde mantarı salgınını ve kontrolsüz kortikosteroid kremi kullanımının bu tablodaki rolünü değerlendiren inceleme.
- 06Trichophyton indotineae-An Emerging Pathogen Causing Recalcitrant Dermatophytoses in India and Worldwide-A Multidimensional Perspective.
Uhrlaß S, Verma SB, Gräser Y, Rezaei-Matehkolaei A, Hatami M, et al. · J Fungi (Basel) · 2022 · doi:10.3390/jof8070757
Tedaviye dirençli, yaygın kasık ve gövde mantarına yol açan yeni bir dermatofitin Hindistan'dan dünyaya yayıldığını gösteren çok yönlü derleme.
- 07Topographic diversity of fungal and bacterial communities in human skin.
Findley K, Oh J, Yang J, Conlan S, Deming C, et al. · Nature · 2013 · doi:10.1038/nature12171
On sağlıklı yetişkinin 14 cilt bölgesinde yapılan haritalamada gövde ve kollarda tek bir maya grubunun baskın olduğu, ayak bölgelerinde ise mantar çeşitliliğinin çok yüksek olduğu gösterildi.
- 08Infection risk by dermatophytes during storage and after domestic laundry and their temperature-dependent inactivation.
Hammer TR, Mucha H, Hoefer D · Mycopathologia · 2011 · doi:10.1007/s11046-010-9347-9
Dermatofitlerin 30 derecelik ev yıkamasından sonra kumaşta canlı kalabildiği, 60 derecelik yıkamanın ise mantarı ortadan kaldırdığı gösterildi.
- 09pH in nature, humans and skin.
Proksch E · J Dermatol · 2018 · doi:10.1111/1346-8138.14489
Cildin asidik pH'ının bariyer işlevi, enzim aktivitesi ve cilt mikrobiyomu açısından önemini ve alkali temizleyicilerin bu dengeyi bozabileceğini anlatan derleme.
