Mikrop denince aklına ilk gelen muhtemelen hastalık ve antibakteriyel sabun. Oysa cildinin yüzeyinde, her gün seninle birlikte uyanan, büyük çoğunluğu zararsız ve hatta işine yarayan kalabalık bir ekip yaşıyor. Bilim insanları bu ekibe cilt mikrobiyomu diyor.
Mikrobiyom tam olarak nedir?
Mikrobiyom, belirli bir ortamda yaşayan mikroorganizmaların ve onların genetik malzemesinin bütünüdür. Cilt mikrobiyomunu kapsamlı biçimde inceleyen bir derleme, bu topluluğun yalnızca deri yüzeyinde değil, kıl köklerinde ve bez ağızlarında da yaşadığını ve bağışıklık sistemiyle sürekli iletişim hâlinde olduğunu anlatır. Erkekler için bu ayrıntı önemli: sakal bölgesindeki yoğun kıl kökleri, bu ekibin önemli karargâhlarından biridir.
Her bölgenin kendi ekibi var
Nature dergisinde yayımlanan bir çalışma, alın ve burun kanatları gibi yağlı bölgelerde, koltuk altı ve kasık gibi nemli bölgelerde ve ön kol gibi kuru bölgelerde farklı toplulukların baskın olduğunu gösterdi. Aynı çalışma, bir kişinin kendi mikrobiyomunun zaman içinde oldukça istikrarlı olduğunu da ortaya koydu. Yani cildindeki ekip sana özgü bir imza gibi davranır.
Erkek ve kadın mikrobiyomu farklı mı?
Bazı çalışmalar cinsiyetin de cilt mikrobiyomunu etkileyebildiğini gösteriyor. Ellerdeki bakteri çeşitliliğini inceleyen bir çalışmada kadınların ellerinde erkeklere göre daha çeşitli bir topluluk bulundu; araştırmacılar bu farkı cilt pH'ı, yağ ve ter üretimi ile kozmetik kullanımı gibi etkenlerle ilişkilendirdi. Farklı yaş ve yaşam alanlarından insanları inceleyen başka bir çalışma da topluluğun yapısının yaş, cinsiyet ve cilt özellikleriyle ilişkili olduğunu gösterdi.
Erkek cildinin daha yağlı ve daha asidik olması, yüzün daha çok yağ seven mikroorganizmalara ev sahipliği yapması anlamına gelir. Bu kendi başına bir sorun değildir; ama yağ üretiminin arttığı dönemlerde ya da bariyer zorlandığında dengenin değişmesi, sivilce ve kepek gibi şikâyetlere eşlik edebilir.
Cildindeki mikroorganizmalar istilacı değil, savunma hattının bir parçası. Onları yok etmek yerine dengede tutmak gerekir.
Bu ekip sana ne kazandırır?
- Alanı tutar: Yerleşik topluluk, istenmeyen mikroorganizmaların tutunmasını zorlaştırabilir.
- Savunmaya katılır: Bazı yerleşik bakterilerin rakip mikropları baskılayan doğal maddeler ürettiği gözlendi.
- Bağışıklığı eğitir: Cildin bağışıklık hücreleri yerleşik mikroplarla sürekli iletişim kurar.
- Asidik yüzeye katkı verir: Mikrobiyal metabolizma, cildin hafif asidik ortamının sürmesine katkıda bulunur.
Denge neden bozulur?
Dermatologlar için hazırlanan bir güncelleme, sağlıklı cilt mikrobiyomunun korunmasında nazik temizliğin ve bariyeri destekleyen bakımın önemini vurgular. Erkeklerin günlük hayatında dengeyi zorlayabilen alışkanlıklar ise oldukça tanıdıktır: yüzü vücut sabunuyla ya da antibakteriyel sabunla yıkamak, tıraş sonrası alkollü losyon kullanmak, antrenmandan sonra terli kalmak, sakalı yıkamamak ve hekim önerisi olmadan antibiyotikli krem sürmek.
Mikrobiyomu destekleyen sade bakım
- Yüzünü hafif asidik, yumuşak köpüklü bir temizleyiciyle günde iki kez yıka.
- Antibakteriyel sabunları yüzde rutin olarak kullanma.
- Tıraş sonrası alkolsüz, yatıştırıcı bir ürün tercih et.
- Prebiyotik içerikli bir nemlendirici, cildin yerleşik ekibinin dengesini desteklemeye yardımcı olabilecek bir seçenektir.
- Sakalını ve altındaki cildi düzenli olarak yıka ve nemlendir.
- Spordan sonra terli kıyafetle uzun süre bekleme.
Probiyotik ve prebiyotik ne demek?
Probiyotikler, yeterli miktarda kullanıldığında yarar sağlayan canlı mikroorganizmalardır. Prebiyotikler ise cildin yerleşik mikroorganizmalarının seçici olarak kullandığı ve dengeyi desteklemeye yardımcı olan maddelerdir. Bu alandaki araştırmalar umut verici, ama henüz gelişim aşamasında. Bu yüzden pro ve prebiyotik bakımı, nazik temizlik, nemlendirme ve güneş koruması gibi temel adımların yerine değil, yanına eklenen bir destek olarak düşünmek en doğrusu.
Bu rutini kurarken işine yarar
EcoProbiotic MenCare serisi ↗Kaynaklar
- 01The human skin microbiome
Byrd AL, Belkaid Y, Segre JA · Nature Reviews Microbiology · 2018 · doi:10.1038/nrmicro.2017.157
Cilt mikrobiyomunun yapısını, kıl kökleri dahil yaşam alanlarını ve bağışıklık sistemiyle ilişkisini kapsamlı biçimde derledi.
- 02Biogeography and individuality shape function in the human skin metagenome
Oh J, Byrd AL, Deming C, Conlan S, Kong HH, Segre JA · Nature · 2014 · doi:10.1038/nature13786
Yağlı, nemli ve kuru bölgelerin farklı topluluklar barındırdığını ve kişisel mikrobiyomun zaman içinde istikrarlı olduğunu gösterdi.
- 03The influence of sex, handedness, and washing on the diversity of hand surface bacteria
Fierer N, Hamady M, Lauber CL, Knight R · Proceedings of the National Academy of Sciences · 2008 · doi:10.1073/pnas.0807920105
Kadınların ellerinde erkeklere göre daha çeşitli bir bakteri topluluğu bulunduğunu ve yıkamanın topluluğu etkilediğini gösterdi.
- 04The Influence of Age and Gender on Skin-Associated Microbial Communities in Urban and Rural Human Populations
Ying S, Zeng DN, Chi L, Tan Y, Galzote C, Cardona C ve ark. · PLOS ONE · 2015 · doi:10.1371/journal.pone.0141842
Cilt bakteri topluluklarının yapısının yaş, cinsiyet, cilt özellikleri ve yaşam alanıyla ilişkili olduğunu gösterdi.
- 05Microbiome in healthy skin, update for dermatologists
Dréno B, Araviiskaia E, Berardesca E, Gontijo G, Sanchez Viera M, Xiang LF ve ark. · Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology · 2016 · doi:10.1111/jdv.13965
Sağlıklı cilt mikrobiyomunun korunmasında nazik temizlik ve bariyer odaklı bakımın önemini vurguladı.
- 06The skin microbiome
Grice EA, Segre JA · Nature Reviews Microbiology · 2011 · doi:10.1038/nrmicro2537
Yerleşik mikropların koşullara göre zararsız ya da sorunlu olabileceğini ve topluluk dengesinin belirleyici olduğunu ortaya koydu.






