Tanım
Telojen efluvyum nedir?
Saçın her teli kendi döngüsünü yaşar: yıllarca süren bir büyüme evresi, kısa bir geçiş evresi ve yaklaşık üç ay süren bir dinlenme (telojen) evresi. Dinlenme evresinin sonunda tel dökülür ve aynı kökten yenisi çıkar. Normalde saçların büyük bölümü büyüme evresindedir ve günde 50-100 telin dökülmesi olağandır. Telojen efluvyumda ise vücudun yaşadığı bir şok, çok sayıda kökü aynı anda büyüme evresinden çıkarıp dinlenme evresine sokar.
Bu yüzden dökülme olaydan hemen sonra değil, genellikle 2-3 ay sonra başlar. Yüksek ateşli bir enfeksiyon, büyük bir ameliyat, ciddi bir kaza, yoğun psikolojik stres, şok diyet ya da hızlı kilo kaybı, bazı ilaçlar ve beslenme eksiklikleri en sık tetikleyicilerdir. COVID-19 sonrasında pek çok kişide görülen yoğun dökülme de büyük ölçüde bu mekanizmayla açıklanır. Erkek tipi saç dökülmesinden farkı, dökülmenin belli bölgelerde değil saçın tamamında yaygın olmasıdır; saç her yerden incelir ama kel alanlar oluşmaz.
İyi haber, saç köklerinin kalıcı zarar görmemesidir. Tetikleyici ortadan kalktığında dökülme genellikle 3-6 ay içinde yavaşlar ve kökler yeniden büyüme evresine geçer. Saçın eski yoğunluğuna dönmesi ise 6-12 ay sürebilir; çünkü yeni çıkan tellerin uzaması zaman alır. Tetikleyici devam ediyorsa ya da dökülme 6 aydan uzun sürüyorsa kronik telojen efluvyumdan söz edilir ve altta yatan nedenin mutlaka araştırılması gerekir. Telojen efluvyum, var olan bir erkek tipi saç dökülmesini de açığa çıkarabilir; bu yüzden toparlanma dönemi doğru bir değerlendirme için iyi bir fırsattır.
Aynaya bak
Nasıl anlarsın?
- ✓Saçın tamamında, belirli bir bölgeye sınırlı olmayan yaygın dökülme
- ✓Duşta, tararken ve yastıkta her zamankinden belirgin fazla tel görme
- ✓Dökülen tellerin dibinde küçük, beyaz bir topuz (dinlenme evresindeki kök)
- ✓Saç hacminde ve at kuyruğu ya da tutam kalınlığında azalma
- ✓Şakaklarda ve alın çizgisinde hafif seyrelme
- ✓Bazı kişilerde saç derisinde hassasiyet, ağrı ya da yanma hissi
- ✓Hafif çekme testinde birden fazla telin kolayca gelmesi
- ✓Kel alan oluşmadan saçın genel olarak incelmesi
Neden olur
Başlıca nedenler
01
Yüksek ateşli hastalıklar
Grip, COVID-19, tifo gibi yüksek ateşle seyreden enfeksiyonlar, aylar sonra yaygın dökülmeye yol açabilen en sık nedenlerdendir. Çok merkezli çalışmalar COVID-19 sonrasında telojen efluvyumun belirgin biçimde arttığını gösterdi.
02
Hızlı kilo kaybı ve şok diyetler
Kısa sürede çok kilo vermek, kalori ve proteini sert biçimde kısmak saç köklerini zorlar. Kilo kaybına bağlı telojen efluvyum yaşayan erkeklerde kilo kaybı hızının kadınlara göre belirgin biçimde daha yüksek olduğu görüldü. Spor salonundaki agresif «kuru dönem» diyetleri ve ameliyat sonrası hızlı zayıflama bu açıdan risklidir.
03
Yoğun psikolojik stres
İş kaybı, yas, boşanma, ağır iş yükü ya da uzun süreli uykusuzluk gibi stres yükleri vücutta stres hormonunu yükselterek saç döngüsünü bozabilir.
04
Ameliyat, kaza ve ağır fiziksel stres
Büyük ameliyatlar, genel anestezi, ciddi kazalar ve kan kaybı vücut için ağır bir yüktür. Dökülme genellikle bu olaylardan 2-3 ay sonra başlar.
05
Beslenme eksiklikleri
Demir, çinko, D vitamini ve protein eksikliği yaygın dökülmeyle ilişkilendirilmiştir. Vitamin ve mineral derlemeleri, eksiklik varsa yerine konmasının önemli olduğunu, ancak eksiklik yokken rastgele takviye kullanımının fayda sağladığına dair kanıtın sınırlı olduğunu vurguluyor.
06
İlaçlar ve hormon değişiklikleri
Bazı tansiyon ve kolesterol ilaçları, retinoidler, tiroit ilaçlarındaki değişiklikler ve tiroit bezinin az ya da fazla çalışması telojen efluvyumu tetikleyebilir. Kullandığın ilacı hekimine danışmadan bırakmamalısın.
Günlük hayatta
Alevlendiren tetikleyiciler
Tıbbi yaklaşım
Tedavi seçenekleri
01
Nedeni bulmak
Tedavinin temeli, tetikleyiciyi saptamaktır. Dermatoloğun son 3-6 ayda yaşadıklarını ayrıntılı sorgular; gerekirse demir depoları, tiroit fonksiyonları, D vitamini ve diğer tahlillere bakar. Tetikleyici ortadan kalktığında dökülme çoğu zaman kendiliğinden yavaşlar.
02
Eksikliklerin giderilmesi
Tahlillerde demir, D vitamini ya da başka bir eksiklik saptanırsa hekim uygun takviyeyi planlar. Eksiklik yokken yüksek dozda takviye kullanmak fayda sağlamayabilir; bazı vitaminlerin fazlası ise saç dökülmesini artırabilir.
03
Destekleyici topikal seçenekler
Dökülme uzun sürüyorsa ya da altta erkek tipi bir dökülme açığa çıktıysa, dermatoloğun saç uzamasını destekleyen topikal solüsyonları önerebilir. Bu ürünler büyüme evresinin desteklenmesine yardımcı olabilir.
04
Kronik telojen efluvyumda ayrıntılı değerlendirme
Dökülme 6 aydan uzun sürüyorsa ya da tekrar ediyorsa dermatoloğun trikoskopi, saç sayımı ve gerektiğinde biyopsi ile tabloyu erkek tipi dökülmeden ve diğer nedenlerden ayırt eder.
05
Sabır ve takip
Dökülme durduktan sonra yeni saçların görünür uzunluğa ulaşması aylar alır. Bu süreçte panikle sürekli ürün değiştirmek yerine fotoğrafla takip ederek ilerlemeyi gözlemlemek daha doğru bir yoldur.
Biliyor muydun? · Telojen efluvyum
3,54 kg/ay · Kilo kaybına bağlı telojen efluvyum tanısı alan 140 kişide ortalama kilo kaybı hızı ayda 3,54 kg idi; erkeklerde bu hız ayda ortalama 5 kg'ı aşıyordu.
Adım adım
Telojen efluvyum için bakım rutini
3 adım
- 01
Nazik yıkama
Saçını ılık suyla, prebiyotik içerikli ve nazik bir şampuanla yıka. Dökülen teller zaten dökülmeye hazır tellerdir; yıkamamak dökülmeyi azaltmaz.
- 02
Ovmadan kurulama
Saçını havluyla sertçe ovmak yerine bastırarak kurula. Fön kullanacaksan ılık ayarı seç ve sıcak havayı saç derisine yakın tutma.
- 03
Protein içeren kahvaltı
Yumurta, peynir, yoğurt ya da baklagil gibi protein kaynaklarıyla güne başla. Saç kökleri yeniden çalışmak için yeterli yapı taşına ihtiyaç duyar.
Dikkat
Neden kaçın, ne zaman doktora git?
Bunlardan kaçın
- ✕Şok diyetler, uzun süreli açlık ve proteinsiz beslenme
- ✕Hekim önerisi olmadan yüksek dozda vitamin ve biyotin takviyesi
- ✕Panikle sürekli şampuan ve serum değiştirmek
- ✕Saçı yıkamaktan kaçınıp saç derisinde yağ ve kir biriktirmek
- ✕Saçı sıkı toplamak ve sert fırçalamak
- ✕Kullandığın ilacı hekime danışmadan bırakmak
- ✕«Bir haftada dökülmeyi durdurur» vaat eden ürünler
Dermatoloğa başvur
- →Dökülme 3 aydan uzun sürdüyse ya da giderek artıyorsa
- →Saçında belirgin seyrelme ya da kel alanlar oluştuysa
- →Halsizlik, çarpıntı, kilo değişimi, üşüme gibi başka şikâyetlerin varsa
- →Yeni bir ilaca başladıktan sonra dökülme başladıysa
- →Kısa sürede çok kilo verdiysen ya da yeme bozukluğundan endişeleniyorsan
- →Dökülmeyle birlikte saç derisinde kaşıntı, kızarıklık veya pullanma varsa
- →Ailende erkek tipi saç dökülmesi varsa ve toparlanma beklediğin gibi gitmiyorsa
Doğru bilinen yanlışlar
Efsane mi, gerçek mi?
✕Yaygın inanış
Stres anında saçı döker.
✓Gerçek
Telojen efluvyumda dökülme genellikle tetikleyici olaydan 2-3 ay sonra başlar. Bu gecikme yüzünden pek çok erkek dökülmeyi o anki stresle ya da yeni şampuanla ilişkilendirir; asıl neden çoğu zaman aylar önce yaşanmıştır.
✕Yaygın inanış
Telojen efluvyumda dökülen saç bir daha çıkmaz.
✓Gerçek
Telojen efluvyumda kökler kalıcı hasar görmez. Tetikleyici ortadan kalktığında kökler yeniden büyüme evresine geçer; saçın eski yoğunluğuna dönmesi ise 6-12 ay sürebilir.
✕Yaygın inanış
Ne kadar çok vitamin alırsam saç o kadar hızlı geri gelir.
✓Gerçek
Eksiklik varsa yerine konması önemlidir; eksiklik yokken yüksek doz takviyenin faydası sınırlıdır. Bazı vitaminlerin fazlası saç dökülmesini artırabilir. Takviye kararını tahlil sonuçlarına göre hekimin vermelidir.
Sık arananlar
Telojen efluvyum hakkında en çok sorulanlar
Merak edilenler
Sık sorulan sorular
01Telojen efluvyum ne kadar sürer?+
Akut telojen efluvyumda dökülme genellikle 3-6 ay sürer ve tetikleyici ortadan kalktığında kendiliğinden yavaşlar. Saçın eski yoğunluğuna kavuşması 6-12 ayı bulabilir. Dökülme 6 aydan uzun sürüyorsa kronik telojen efluvyumdan söz edilir ve nedenin dermatolog tarafından araştırılması gerekir.
02Kilo verirken saç dökülmesini nasıl azaltabilirim?+
Kilo kaybını hızlı değil kontrollü yapmak, yeterli protein almak ve demir, çinko gibi mikro besinleri ihmal etmemek en önemli adımlardır. Ameliyatla zayıflama ya da çok düşük kalorili diyet planlıyorsan, beslenme takibini bir diyetisyen ve hekimle birlikte yapmak saç kayıplarını sınırlamaya yardımcı olabilir.
03COVID sonrası saç dökülmesi geçer mi?+
COVID-19 sonrasında görülen yaygın dökülme büyük ölçüde telojen efluvyumdur ve genellikle birkaç ay içinde yavaşlar. Ancak dökülme uzun sürüyorsa ya da altta erkek tipi bir dökülme açığa çıktıysa dermatoloğa başvurmak gerekir.
04Günde kaç tel saç dökülmesi normaldir?+
Günde 50-100 telin dökülmesi normal kabul edilir. Saç yıkanan günlerde bu sayı daha yüksek görünebilir, çünkü birkaç günde biriken dinlenme evresindeki teller bir arada dökülür. Önemli olan dökülmede ani ve belirgin bir artış ve saç yoğunluğunda gözle görülür azalmadır.
05Telojen efluvyumu erkek tipi dökülmeden nasıl ayırt ederim?+
Telojen efluvyumda dökülme yaygındır, ani başlar ve genellikle bir tetikleyiciyle ilişkilidir. Erkek tipi dökülme ise yavaş ilerler ve özellikle şakaklarda ve tepede belirgindir. İkisi birlikte de görülebileceği için kesin ayrımı dermatoloğun yapması en doğrusudur.
06Telojen efluvyum için hangi doktora gidilir?+
Telojen efluvyum için dermatoloğa (cildiye uzmanına) başvurmalısın. Dermatoloğun gerekli tahlilleri ister; tiroit sorunu, ağır beslenme eksikliği ya da başka bir hastalık saptanırsa iç hastalıkları veya endokrinoloji uzmanına yönlendirebilir.
Bilimsel dayanak
Kaynaklar
- 01Telogen Effluvium Associated With Weight Loss: A Single Center Retrospective Study
Kang DH, Kwon SH, Sim WY, Lew BL · Annals of Dermatology · 2024 · doi:10.5021/ad.24.043
Kilo kaybına bağlı telojen efluvyumu olan 140 kişide ortalama kilo kaybı hızı ayda 3,54 kg idi ve erkeklerde bu hız kadınlara göre belirgin biçimde yüksekti.
- 02Telogen Effluvium: A Review of the Literature
Asghar F, Shamim N, Farooque U, Sheikh H, Aqeel R · Cureus · 2020 · doi:10.7759/cureus.8320
Telojen efluvyumun ilaçlar, travma, duygusal ve fizyolojik stresle tetiklenebildiğini ve tedavide nedenin bulunup ortadan kaldırılmasının esas olduğunu özetledi.
- 03Telogen effluvium: a comprehensive review
Rebora A · Clinical, Cosmetic and Investigational Dermatology · 2019 · doi:10.2147/CCID.S200471
Telojen efluvyumun sınıflandırılmasını, erkek tipi dökülmeden ayırt edilmesini ve hastaya yaklaşımda dikkat ve empatinin önemini tartıştı.
- 04Telogen Effluvium: A Review
Malkud S · Journal of Clinical and Diagnostic Research · 2015 · doi:10.7860/JCDR/2015/15219.6492
Telojen efluvyumun saç döngüsündeki kaymayla geliştiğini, dökülmenin tetikleyiciden aylar sonra başladığını ve çoğu zaman kendiliğinden düzeldiğini derledi.
- 05SARS-CoV-2-induced telogen effluvium: a multicentric study
Moreno-Arrones OM, Lobato-Berezo A, Gomez-Zubiaur A, Arias-Santiago S, Saceda-Corralo D, Bernardez-Guerra C, Grimalt R, Fernandez-Crehuet P, Ferrando J, Gil R, Hermosa-Gelbard A, Rodrigues-Barata R, Fernandez-Nieto D, Merlos-Navarro S, Vañó-Galván S · Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology · 2021 · doi:10.1111/jdv.17045
İspanya'daki çok merkezli çalışma, COVID-19 geçiren hastalarda enfeksiyondan birkaç ay sonra başlayan telojen efluvyumu tanımladı.
- 06The Role of Vitamins and Minerals in Hair Loss: A Review
Almohanna HM, Ahmed AA, Tsatalis JP, Tosti A · Dermatology and Therapy · 2019 · doi:10.1007/s13555-018-0278-6
Demir, D vitamini ve çinko gibi besin öğelerinin eksikliğinin saç dökülmesiyle ilişkili olabildiğini, eksiklik yokken takviyenin faydasına dair kanıtın sınırlı olduğunu vurguladı.
- 07Stress and the Hair Growth Cycle: Cortisol-Induced Hair Growth Disruption
Thom E · Journal of Drugs in Dermatology · 2016
Stres hormonunun saç kökünün döngüsünü ve kök çevresindeki destek dokusunu olumsuz etkileyebileceğini derledi.
- 08Telogen effluvium
DermNet · DermNet NZ · 2023
Telojen efluvyumun tetikleyicilerini, tipik olarak olaydan 2-3 ay sonra başlayan dökülmeyi ve saçın genellikle kendiliğinden geri geldiğini açıkladı.
